Тарихы

“Республикалық жедел-құтқару жасағы” ММ (бұдан әрі РЖҚЖ) ҚР Министрлер Кабинетінің 1994 жылғы 28 ақпандағы № 235 қаулысымен құрылды. Ұйымдастыру және құтқару және іздестіру-құтқару жұмыстарын жүргізу, баруы қиын аудандарда, қауіптілігі жоғары объектілерде зардап шеккендерге жедел көмек көрсету нәтижесінде дүлей зілзалалар, авариялар мен апаттар Республикасының аумағында да, одан тысқары жерлерде де РЖҚЖ негізгі міндеттері болып табылады.

РЖҚЖ-ны құрудың мақсаты құрлықта, суда, су астында, биік тауда, аса күрделі объектілерде аса күрделі құтқару операцияларын орындауға қабілетті Республикалық маңызы бар мамандандырылған құтқару құралымын ұйымдастыру болып табылады. Дүлей зілзалалар мен жаһандық апаттар туындаған жағдайда құтқару операцияларын жүргізу кезінде шет елдерде Қазақстан Республикасының атынан өкілдік етуге міндетті. Жасақ штаты 105 адамды құрайды.

РЖҚЖ-ның жұмыс кабинеттері, оқу сыныптары бар кең әкімшілік ғимараты, жаттығу және спорт залдары, жасанды және табиғи бедері бар скалодромдар, тросты тренажер, құтқарушының кедергі жолағы бар. Осының барлығы РЖҚЖ құтқарушыларын, сондай-ақ басқа да құтқару және күш құрамаларын (Апаттар медицинасы орталығы (АМО) қызметкерлерін құтқару негіздеріне және құтқару құралымен жұмыс істеуге, “Арыстан” арнайы бөлімше қызметкерлерін алғашқы Сүңгуір дайындығы, “Сұңқар” арнайы бөлімшесі-тау-альпинистік дайындығы, АҚ әскерлерінің офицерлік құрамы (Узун-ағаш, Қарағанды)-тау –альпинистік және сүңгуірлік даярлығы, басқа да құтқару және күш құрамаларының құтқарушылары үшін тау-альпинистік және сүңгуір дайындығы, басқа да, қоғамдық құтқарушыларды оқыту-суда құтқару ережелері және алғашқы дәрігерге дейінгі көмек көрсетуге үйретеді).

Жасақта өз қызметін 0,35 га аумағы бар кинологиялық бөлімше жүзеге асырады. Қажетті тренажерлермен және снарядтармен, 14 итті орналастыру үшін вольерлермен, серуендету орнымен жабдықталған, бұл қызметтік іздестіру иттерін оқыту мен жаттығу процесін толық көлемде жүргізуге мүмкіндік береді. Бөлімшенің штатында 13 ит бар.

Республикалық жасақ ретінде РЖҚЖ құтқарушылары үлкен көлемді төтенше жағдайларды жою кезінде өз дайындығын бірнеше рет көрсетті. Мәселен, РЖҚЖ құтқарушылары 1999 жылы Түрік Республикасындағы жойқын жер сілкінісінің салдарын жоюға қатысты, онда 7 күн бойы тәулік бойы жұмыс істеген кезде тұтас шағын ауданның үйінділері бөлшектелді, сонымен қатар қаза болғандардың 55 денесін алып, бір жеті жасар бала құтқарылды.

Бірінші РЖҚЖ Оңтүстік Қазақстан және Қызылорда облыстарында Сырдария өзенінде су басу қаупі туындаған кезде мұз кептелістерінің жүйелі үзілуі әдістемесін ұсынды және іс жүзінде енгізді, бұл ретте жарылғыш заттарды жұмсау айтарлықтай қысқарды және 2003-2007 жылдардағы су тасқыны кезеңінде елді мекендерді су басуға жол берілген жоқ.

2010 жылы Алматы облысының Күрті су қоймасындағы бөгеттің жарылу қаупі кезінде РЖҚЖ құтқарушылары жарылғыш құралдарды қолданбай, су деңгейін сынған кезде шандораны мұздан босатып, су қоймасынан су өткізуді қамтамасыз етті, осылайша бөгеттің жарылу қаупін және тұрғындардың жалпы саны 6500 адамды құрайтын елді мекендерді су басу қаупін жойды.

Жасақ төтенше жағдайды жоюға, жоғары химиялық зақымдану кезінде, 2005 жылы Қарағанды облысының Жезқазған қаласы маңында “Протон-3М” зымыран тасығышының құлау эпицентрінде қатысты.

2003 жылы РЖҚЖ құтқарушылары “Байқоңыр” ғарыш айлағында құрастыру цехының құлауы кезінде аварияны жоюға қатысты. Металл құрылымдарын бөлшектеу және оларды төмен түсіру жұмыстары 15 метрден астам биіктікте кран механизмінсіз, оларды қолдану мүмкін еместігіне байланысты жүргізілді.

Оңтүстік Қазақстан облысының Қаратал қаласында дауыл кезінде қазандықтың шатыры мен түтін құбыры бұзылды, бұл ретте қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу кезінде адамдарға қауіп төніп тұрған қатты бекітілмеген темірбетонды плита болды, оның орналасқан жері қандай да бір техникаға жетуге мүмкіндік бермеді және бұл ретте оны тек лақтыруға болмайды. Қойылған тапсырманы қатерді жою бойынша тек РЖҚЖ орындай алды.

РЖҚЖ құтқарушылары бірнеше рет тауларда, 4000 метрден астам биіктіктерде шетелдік альпинистерді құтқару бойынша бірегей құтқару операцияларын жүргізді, ауа-райы жағдайлары тікұшақ техникасын қолдануға мүмкіндік бермесе, жағдай күте алмады. Осылайша, Хан-Тәңірі (7010) шыңының астында 6200 белгідегі жарыққа құлаған поляк альпинисткасын құтқару, Орджоникидзе шыңының жотасынан Ресей альпинистерін құтқару (4410), Погребецкий шыңының жотасынан неміс альпинистерін құтқару (4230), Хан-Тәңірі шыңының астына құлаған неміс альпинистін іздеу және тасымалдау (5400), бұл ретте жұмыстар тәулік бойы және мол қар жауғанда жүргізілді.

Кәсіби құтқару құралымдары арасында құтқару көпсайысы бойынша Ресейлік ашық халықаралық жарыстарға РЖҚЖ құтқарушылары әр жылдары 6 рет қатысып, 3 рет чемпионат жүлдегерлері атанды, 2 рет “үздік шетелдік команда”атағына ие болды.

Осының барлығы РЖҚЖ құтқарушыларының ерекше дайындығы туралы және құтқарушылардың республикалық құтқару жасағының қызметкерлері ретіндегі жауапкершілігі туралы айтады. Көп жағдайда құтқарушыларды дайындауға көмектесіп, оған Алматы қаласының географиялық орналасуы, оның жанында 30 және одан да көп метр тереңдігі бар су қоймалары, ағысы  қатты өзендер-сүңгуір құтқарушыларды дайындау үшін, 4000 метрден астам биіктіктері бар тау жоталары мен шыңдары-биік альпинистік дайындық үшін, техногендік авариялар мен жартасты дайындық кезінде ЕАЖ дағдыларын пысықтау мүмкіндігімен “Жартасты қала-Астана” полигоны көмектеседі және міндеттейді.

Боралдай әуежайының “Қазавиақұтқару” АҚ әуе кемелерін орналастырумен жақындығы РЖҚЖ-ға құтқарушыларды әуе кемесінен десанттау бойынша жүйелі жаттығулар жүргізуге, ал төтенше жағдай туындаған жағдайда, қаладан немесе басқа аймақтан едәуір қашықтықта орналасқан төтенше жағдайларға барынша қысқа мерзімде ден қоюға мүмкіндік береді.

37 құтқарушы дайындықтан өтті және шағын кемелерді басқаруға құқылы;

10 құтқарушының жоғары қысымды ыдыстармен жұмыс істеуге рұқсаты бар;

36 құтқарушының газ-түтіннен қорғау мамандарының сертификаттары бар;

26 құтқарушы сүңгуір біліктілігі бар;

2 құтқарушы альпинизм бойынша “спорт шеберіне үміткер” атағы бар;

25 құтқарушы-Қазақстан альпинисі;

14 Құтқарушы-тау туризмінің нұсқаушысы;

2 Құтқарушы – тау туризмі бойынша спорт шебері;

2010 жылдан бастап Қазақстан Республикасы БҰҰ жанындағы іздестіру және құтқару мәселелері жөніндегі Халықаралық консультативтік топтың (INSA-RAG) мүшесі болып табылады, осыған байланысты РЖҚЖ апатқа ұшыраған елге практикалық көмекті жүзеге асыруға қабілетті кәсіби құтқару құралымы ретінде халықаралық тізілімде тіркелген. РЖҚЖ ел ішінде ірі ауқымды қираулар кезінде авариялық-құтқару жұмыстарын жүргізудің принциптері мен әдістері зерделеніп, іс жүзінде енгізілуде.

РЖҚЖ 6 құтқарушысы БҰҰ жанындағы гуманитарлық мәселелерді үйлестіру басқармасының семинарында оқудан өтті және халықаралық далалық үйлестіру орталығында (OSOCC) жұмыс істеу үшін сертификаты бар.

Өзінің жұмыс істеген уақытында РЖҚЖ құтқарушыларымен төтенше жағдайлардың әр түріне 5900-ден астам шығулар жасалды, 5265 адам құтқарылды. РЖҚЖ активінде Ресей Федерациясы, Германия, Швеция, Польша, Чех Республикасы, Норвегия елшіліктерінің алғыс хаттары бар.